Functie: Woonhuis
Hellestraat 7 is een huis dat gebouwd werd langs een voormalige
uitvalsweg van de stad Amersfoort, in een gebied dat in de late
middeleeuwen binnen de stadsmuren werd getrokken. Al op zestiende
eeuwse kaarten zien we op de plaats van het huis bebouwing. Er zijn
echter geen aanwijzingen dat het onderzochte huis nog oudere delen
bevat dan de vroege zeventiende eeuw. Vanaf dat moment echter kent
het huis een rijke bouw- en gebruiksgeschiedenis.
Het oudste huis dat we kunnen reconstrueren zal bestaan hebben uit
een voor- en een achterhuis op een breed perceel, waardoor rechts
nog ruimte was voor een straatje. Bleef het voorhuis min of meer
compleet bewaard, het zeventiende-eeuwse achterhuis werd in de loop
van de tijd geheel vervangen door nieuwbouw. Op de kadastrale
minuut van 1823 zien we nog steeds een gebouw met voor- en
achterhuis, waarvan we helaas niet kunnen vaststellen of dit
hetzelfde achterhuis was.
Hellestraat 7 is een huis dat goed past in de bouwtraditie in dit
deel van de stad en zoals die hier tot ver in de twintigste eeuw
het straatbeeld hebben bepaald: 'eenvoudige' woonhuizen op een
breed van één bouwlaag en een zolder onder een zadeldak met een
flauwe kaphelling. Stellig hadden de huizen hier een meer agrarisch
karakter dan in het centrum: de vele hooibergen die we op de
zestiende- en zeventiende-eeuwse stadsplattegronden aantreffen
getuigen daarvan. Of er in het geval van Hellestraat 7 echter ook
sprake is van een zogenaamde 'stadsboerderij', zoals in de
literatuur wel genoemd, hebben we niet kunnen vaststellen.
Inmiddels is van het geschetste beeld in dit deel van Amersfoort
weinig meer te herkennen. Aan de Hellestraat is het onderzochte
huis nog het enige dat getuigt van de vroegere bebouwing. De rest
werd in de afgelopen decennia gesloopt en vervangen door vaak
grootschalige nieuwbouw. Hoe de indeling van dit zeventiende-eeuwse
huis was kunnen we alleen in grote lijnen schetsen. De voorgevel
bleef, zij het later gepleisterd, grotendeels bewaard en we weten
dat het huis rechts, in het voorhuis, een groot vertrek moet hebben
gehad met tegen de achterwand een grote schouw. Van dit voorhuis
bleven de zolderbalklaag en de kapconstructie nagenoeg gaaf
bewaard.
Over de bouwgeschiedenis in de verdere zeventiende en achttiende
eeuw zijn we slecht ingelicht,
hoewel daarvan wel bouwsporen bewaard bleven, zoals enkele
paneeldeuren op de verdieping. De situatie op de kadastrale minuut
lijkt alleen het zeventiende-eeuwse beeld te bevestigen en pas in
1875 zien we in het huis grote veranderingen. Langs het straatje
rechts verrees een hofje door de bouw van vier eenkamerwoningen.
Twee inpandig, in het zeventiende-eeuwse woonhuis en twee in de
vorm van twee huisjes onder een kap op de plaats van het voormalige
achterhuis dat mogelijk toen werd afgebroken. Links in het huis
bleef een zelfstandige woning bestaan, die qua indeling ook
grotendeels in 1875 tot stand zal zijn gekomen. Het beeld dat in
1875 ontstond is bepalend voor ook de huidige situatie.
Ten aanzien van het gebruik van het huis is 1904 of 1905 een
belangrijk jaar. Het huis werd toen gekocht door de kuiper Hendrik
Meester en de familie Meester zou niet alleen het huis tot nu toe
in bezit houden, maar er ook het kuipersambacht uitoefenen. Het
huis werd daartoe verbouwd en de huidige pui aan de Hellestraat
dateert uit die tijd. De voorste woning werd vergroot tot
kuiperswerkplaats door de centrale gang links bij de ruimte te
trekken. De overige woningen bleven waarschijnlijk als huurwoning
in gebruik. In de loop van de geschiedenis zien we twee
ontwikkelingen die in het huis nog goed zichtbaar zijn. De
vergroting van de kuiperswerkplaats waartoe steeds meer woningen
bij de werkplaats werden getrokken en de toenemende mechanisatie,
waarbij machines als draaibanken, een lintzaag, een vlakbank, etc.
werden geïnstalleerd, aangedreven door steeds zwaardere
krachtbronnen (eerst een gasmotor en later een electromotor).
Opmerkelijk is dat bij deze schaalvergroting de structuur en zelfs
een belangrijk deel van het interieur van het voormalige hofje
bewaard bleven.
Waardestelling
Hellestraat 7 is van hoge architectuur- en bouwhistorische waarde
als voorbeeld van een 'eenvoudiger' zeventiende-eeuws woonhuis.
Ondanks de verbouwingen uit 1875 en 1905 is het zeventiende-eeuwse
huis in de kern goed behouden gebleven; de gevels, de
zolderbalklaag en de kapconstructie zijn redelijk tot nagenoeg gaaf
bewaard gebleven.
Het huis is van grote architectuurhistorische waarde als
vertegenwoordiger van een bouwtype in de binnenstad dat na de
stadsvernieuwing van de jaren '60 en '70 steeds zeldzamer is
geworden. Als enige historisch bewaard gebleven bebouwing aan de
Hellestraat is het huis van grote monumentwaarde. Daarnaast is het
huis ook vanuit de stedebouwkundige situatie van groot belang omdat
het de geschiedenis en de oorsprong van Hellestraat als historische
route illustreert.
Naast een stuk sociale geschiedenis van Amersfoort in de vorm van
de woninkjes uit 1875 aan het straatje naast Hellestraat 7,
vertegenwoordigt het huis - en dat maakt het pand pas echt uniek -
de geschiedenis van een kuipersbedrijf in de stad. Hoewel niet meer
vol in bedrijf is het kuipersbedrijf nog volledig intact met al
zijn gereedschappen en machines. De grote waarde van het
kuipersbedrijf is dan ook vooral gelegen in zijn compleetheid en de
oorspronkelijke ruimtelijke samenhang van de verschillende
onderdelen van het bedrijf met zijn machines, aandrijfassen en
riemschijven. Bovendien illustreert de kuiperij van Meester niet
alleen de 'huidige' stand van zaken in het kuipersambacht, maar -
op deze plek gevestigd sinds 1905 - ook zijn geschiedenis, doordat
zowel als oudere als nieuwere
gereedschappen en machines bewaard bleven.
Bron:Bureau Monumentenzorg, gemeente Amersfoort, nr. 10309