<

Wandelroute: Hoogtepunten

route

Dit is een wandeling met hoogtepunten van Amersfoort. Begin eerst bij de VVV, een ideaal startpunt voor de wandeling.

1. Onze-Lieve-Vrouwetoren

Onze-Lieve-Vrouwetoren

De Lieve-Vrouwekapel werd omstreeks 1460 gebouwd als bedevaartskerk voor het Mirakel van Amersfoort. De 12de-eeuwse kapel die er al stond, werd het koor van de nieuwe kerk. De toren, iets lager dan de Utrechtse Domtoren, stond apart en schuin ten opzicht van de kerk. Dit kwam doordat de toren op de fundamenten van de oude stadsmuur stond. De toren is symbolisch gebouwd; het trappentorentje staat voor het kindje Jezus, de toren voor Maria.

Na de Reformatie in 1579 kreeg het kerkgebouw andere functies, bijvoorbeeld die van munitieopslagplaats. Door een buskruitontploffing in 1787 stortte de kerk in, maar de toren bleef staan. Rond de kerk lag een begraafplaats, die tot ongeveer 1829 werd gebruikt. Tegenwoordig zijn de omtrekken van het kerkgebouw zichtbaar in de straatstenen van het Lieve-Vrouwekerkhof. Ook is te zien dat de Lieve-Vrouwetoren het kadastrale middelpunt van Nederland vormt sinds de oprichting van het Kadaster in 1832: de X- en Y-as zijn in de bestrating aangegeven. In de toren bevindt zich nog altijd het 17de-eeuwse Hemony-carillon met 35 klokken, dat recentelijk is uitgebreid tot precies 100 klokken.

2. Mondriaanhuis

Mondriaanhuis

Een van 's werelds beroemdste schilders kwam uit Amersfoort: Piet Mondriaan (1872-1944). Hij is geboren aan de Kortegracht 11, als zoon van de hoofdonderwijzer van de naastgelegen Christelijke Nationale school.

Mondriaans eerste werk was figuratief, maar werd steeds abstracter en geometrischer. Zeer vernieuwend waren zijn zuiver constructivistische schilderijen. Mondriaan was medeoprichter van tijdschrift De Stijl, waarin kunstenaars en architecten discussieerden over de rol van de kunst in de maatschappij. Hij heeft gewerkt en gewoond in Parijs vanaf 1912, met onderbrekingen o.a. door de oorlog die uitbrak terwijl hij in Nederlands Indië verbleef op dat moment. Mondriaan wordt beschouwd als een pionier van de abstracte kunst en zijn werk inspireert vele architecten en ontwerpers. Zijn geboortehuis is sinds 1989 een documentatiecentrum en van 2001 tot 2009 ook museum voor constructieve en concrete kunst. Op de benedenverdieping in het Mondriaanhuis wordt aandacht geschonken aan de persoon en kunstenaar Piet Mondriaan, zoals in De Wereld van Pieter Cornelis, een biografische tentoonstelling in het voormalig schoollokaal aan de Kortegracht. In De Schatkamer zijn in wisselende samenstelling vroege werken van Mondriaan te bezichtigen. Zijn Parijse Atelier aan de Rue du Départ 26 is op ware grootte gereconstrueerd en te bezoeken. Op de bovenverdiepingen komen in wisselende tentoonstellingen kunstenaars aan bod die in zijn lijn verder zijn gegaan.

3. Synagoge

Synagoge

De synagoge bij het voormalige Juffersgat dateert uit 1727. Tot die tijd werden de religieuze bijeenkomsten bij joden thuis gehouden.

Sinds 1655 werden joden toegelaten in Amersfoort. Afkomstig uit Spanje en Portugal, en later ook Midden- en Oost-Europa, waren ze op de vlucht voor vervolging en oorlog. Zoals in veel andere steden hadden ze tot 1796 geen volledige burgerrechten. Er bestonden met name economische beperkingen, zoals de uitsluiting van gildes. De joodse gemeente diende zelf te zorgen voor voorzieningen als een synagoge, een schoollokaal of een begraafplaats. Joodse verenigingen regelden de liefdadigheid, de sociale zorg en het culturele leven. De synagoge is rond 1737 uitgebreid met een mikwe (ritueel bad). In 1842 werd de synagoge in 10 weken tijd flink vergroot en in 1927 werd het interieur vernieuwd en bracht de Haarlemse glazenier Herman Bogtman de gebrandschilderde Joodse symbolen in de glas-in-loodramen aan. In de Tweede wereldoorlog werd het gebouw geplunderd en onttakeld. Van het interieur is alleen de 19de-eeuwse Heilige Arke bewaard gebleven. In 1945 werd de synagoge weer in gebruik genomen. Vier jaar later werd met de restauratie begonnen.

4. Huis met de Paarse Ruiten

Huis met de Paarse Ruiten

Het Huis met de Paarse Ruiten dankt zijn naam aan het mangaan in het glas, dat paars verkleurt onder invloed van het licht. Het koopmanshuis is rond 1780 gebouwd voor Benjamin Cohen (1725-1800), bankier en bestuurder binnen de Joodse gemeenschap.

De prachtige interieurs hebben joodse elementen, zoals het kokertje voor de mezoeza in de deurpost (gebedsrolletje dat men aanraakt voor het naar binnen gaan). De wand- en deurversieringen zijn geïnspireerd op zijn interesse in wiskunde en zijn tabaksteelt en -handel. Cohen stelde zijn huis beschikbaar aan stadhouder Willem V en zijn vrouw tijdens de burgeroorlog tussen Patriotten en Prinsgezinden in 1787. Als dank kreeg hij een portret van de stadhouder en een dure japon van zijn vrouw (die werd vermaakt tot voorhang van de torakast in de synagoge). In 1843 kocht de Congregatie Onze Lieve Vrouw van Amersfoort het pand en vestigde er een meisjeskostschool. Kardinaal De Jong (1885-1955) sleet hier zijn laatste jaren. De kardinaal had zich in de Tweede Wereldoorlog verzet tegen de Duitse maatregelen tegen de joden en de persvrijheid. Zijn wapen is afgebeeld boven de ingang. Het gebouw is nu nog in gebruik als klooster.

5. Secretarishuisje

Secretarishuisje
Het Secretarishuisje is vernoemd naar de secretaris en notaris Jan Both Hendriksen die hier in de achttiende eeuw gewoond zou hebben.
 
Het is eind vijftiende eeuw gebouwd. Rond 1560 vond waarschijnlijk een grote verbouwing plaats en kreeg het sobere Secretarishuisje een nieuwe voorgevel met vrolijke renaissance-elementen, zoals de schelpmotieven boven de ramen en een zandstenen omlijsting rond de voordeur. In de loop der tijd is het Secretarishuisje verschillende keren aangepast aan de heersende mode. Zo moet de rococo deurknop in de achttiende eeuw zijn aangebracht, evenals de Engelse schuiframen in de voorgevel en de rechteringang die het resultaat is van een interne verbouwing.
 
Eind negentiende eeuw raakte het Secretarishuisje in verval en in 1939 werd het verkocht aan de gemeente op voorwaarde dat deze het zou restaureren. In 1953 vond onder leiding van architect Royaards de restauratie plaats, waarbij het Secretarishuisje haar huidige uiterlijk kreeg. Het is eigendom van Stadsherstel Midden-Nederland en wordt thans bewoond door monumentenliefhebbers.
 
Wie meer wil weten over alle verbouwingen en de vele opeenvolgende eigenaren en/of bewoners van het Secretarishuisje kan in het boek 'Amersfoortse Muurhuizen. Dieventorencomplex en Secretarishuisje', geschreven door Sandra Siemers-den Dulk (Uitgeverij THOTH, Bussum, 2011), nog veel meer informatie vinden.

6. Kamperbinnenpoort

Kamperbinnenpoort

De Kamperbinnenpoort was een eenvoudige, rechthoekige poort in de eerste stadsmuur uit de tweede helft van de 13de eeuw. De oorspronkelijk naam was Viepoort of Martenspoort.

Buiten de stadsgracht stond een voorpoort, met twee smalle, achthoekige torens en een boog ertussen. Deze was met de hoofdpoort verbonden door een brug. De naam van de poort verwijst naar het ' vie' (vee), dat van stadsboerderijen door deze poort naar buiten de muren werd gebracht. Daar lagen weilanden die het bezit waren van de Utrechtse Sint Maartensabdij.

Met de aanleg van de tweede stadsmuur en de Kamperbuitenpoort in het begin 15de eeuw raakte de Viepoort zijn verdedigingsfunctie kwijt. In de eerste helft van de 16de eeuw werd de hoofdpoort grotendeels afgebroken en bleef alleen de voorpoort staan. De boog tussen de torens werd in 1827 gesloopt, maar in 1931-1933 opnieuw aangebracht.

7. Sint-Joriskerk

Sint-Joriskerk

Waar nu de Sint-Joriskerk staat, is in de 12de eeuw een bisschoppelijk hof gesticht. Bij dit hof hoorde een kapel, die waarschijnlijk gewijd was aan 'heilige Joris'.

In 1248 werd de kapel vervangen door een Romaanse zaalkerk, die later is verbouwd tot gotische kruiskerk. In 1337 werd de Sint-Joriskerk tot kapittelkerk verheven. Van het begin van de 15de eeuw tot 1534 werd de kerk uitgebreid tot een driebeukige hallenkerk, waarbij de (wacht)toren uit 1190 werd ingesloten. Sinds 1579 (met enkele onderbrekingen) is de Sint-Joriskerk in protestantse handen. De Middeleeuwse schilderingen werden overschilderd, maar zijn veertig jaar geleden gerestaureerd. Andere bijzonderheden in de kerk zijn een zeldzaam en rijk versierd oxaal (afsluiting tussen het koor en het middenschip) uit circa 1480, het grafteken van Jacob van Campen en een orgel uit 1845 gemaakt door C.F.A. Naber. Boven het gotische ingangsportaal bevindt zich de chirurgijnskamer, waar sinds de 17de eeuw het chirurgijnsgilde vergaderde.

In 2010-2011 werd de Sint-Joriskerk gerestaureerd, onder meer doordat de historische eiken kapconstructies werden aangetast door de bonte knaagkever, waardoor kapverbindingen losraakten en de samenhang verloren dreigde te gaan. Bekijk voor meer informatie de video.

8. Koppelpoort

Koppelpoort

De Koppelpoort, onderdeel van de tweede stadsmuur (1380-1451), kwam gereed in 1427. Het is een gecombineerde land- en waterpoort, waar het water vanuit de stad in de Eem stroomt.

De Koppelpoort werd tijdens de belegering van 1427 voor het eerst aangevallen. Amersfoortse vrouwen wierpen kokend bier vanaf de muren naar beneden en de aanval werd afgeslagen. Voor de hoofdpoort lag tussen 1645 en 1778 een voorpoort, die mogelijk het ontwerp was van de Amersfoortse bouwmeester Jacob van Campen. Aan de binnenzijde van de poort zetelde in ruimtes onder de dichtgebouwde bogen onder andere het Zakkendragersgilde. Toen omstreeks 1840 alle verdedigingswerken werden afgebroken, dreigde ook de Koppelpoort te verdwijnen. Maar de poort bleef gespaard en werd in 1886 gerestaureerd. Ruim honderd jaar later, 1996-1998, is de poort opnieuw gerestaureerd, waarbij bijzondere muurplanten zijn behouden. Hiermee won Amersfoort de Europa Nostra Award, een belangrijke restauratieprijs. 

9. De Drie Ringen

De Drie Ringen

Aan het Kleine Spui hebben van oudsher bierbrouwerijen gezeten. In de kelders van nummer 4 was van 1581 tot 1758 de brouwerij van het Sint Pietersgasthuis gevestigd. Er werd zoveel bier gedronken, dat een eigen brouwerij rendabel was.

In 1891 was het pand van de bottelarij van Phoenix-bier van Geurt Geurtsen. Hij verzorgde de distributie in heel Amersfoort. Geurtsen zat er maar kort: hij verhuisde naar nummer 10-14 en bleef daar tot 1961. In 1989 richtte J. Korthals Altes, ex-directeur Phoenix Brouwerij, een kleine ambachtelijke brouwerij De Drie Ringen op aan Kleine Spui 18. Dit is nu de enige bierbrouwerij in Amersfoort. De naam komt van brouwerij De Drie Ringen die tot 1706 aan de Kortegracht 15-17 gevestigd was. De gevelsteen van de Kortegracht, met drie ringen, is nu ingemetseld in een gevel aan de Drieringensteeg.



10. Museum Flehite

Museum Flehite

In 1878 groeven enkele notabelen uit Amersfoort en omgeving prehistorische graven op op de Leusderhei. Al snel richtten ze de "Commissie tot wetenschappelijk onderzoek van de tumuli op de Leusderberg" op, waaruit de Oudheidkundige Vereniging Flehite voortkwam.

Flehite was een Middeleeuwse gouw (district) in het oostelijk deel van de provincie. De opgegraven objecten werden tentoongesteld: eerst in het stadhuis (1880) en daarna aan de Breestraat 78 (1889). In de loop der jaren bouwde de vereniging haar collectie uit met archeologische vondsten, kunstwerken en voorwerpen uit de 16de, 17de, 18de en 19de eeuw. De objecten werden opgegraven, aangekocht of geschonken. Het museum werd uitgebreid met Breestraat 80-82 en 76 en kreeg in 1899 zijn markante entree aan de Westsingel. In 1975 werd de Stichting Museum Flehite opgericht om de gebouwen en collectie te beheren. Vaste en tijdelijke exposities geven een beeld van de geschiedenis van de stad en omgeving. Na een asbestsanering en verbouwing opende het museum in 2009 met een geheel nieuwe opstelling.

Tegenover het museum bevindt zich de Mannenzaal, de laatst bewaard gebleven gasthuiszaal in Nederland (uit de 16de eeuw).

Open deze route binnen Amersfoort op de Kaart

Kaartgegevens ©2012 Google