terug

Opgraving, Koppelpoort 1997

Koppelpoort

1997

De Koppelpoort is wel een van de meest bekende monumenten in Amersfoort. De combinatie van water en landpoort maakt dit bouwwerk tot een bijzonder geheel. De poort is gebouwd rond 1380-1400, in het begin van de aanleg van de tweede stadsmuur. Voor de restauratie in het begin van 1997 werd de voet van de waterpoort drooggelegd. Dit bood de archeologen een unieke kans om het ondergrondse deel van dit 14de-eeuwse bouwwerk vanuit hun vakgebied te bekijken. Het onderzoek heeft zich geconcentreerd op de funderingen van de Koppelpoort en de houten vloer in de waterdoorgang onder de poort. De eerste indruk was dat de vloer, bestaande uit grenen planken en balken te nieuw was om uit de tijd van de bouw van de huidige poort te stammen. De staat van het hout en de totale afwezigheid van vondsten met enige ouderdom er bovenop deden dit vermoeden, de vondst van 18de-eeuws aardewerk er onder bevestigde dit naderhand. Om de grenen constructie zo veel mogelijk intact te laten is ervoor gekozen om een klein kijkgat te zagen langs de wand van de poort. Direct onder de grenen vloer bevond zich een tweede vloer, nu echter van (enorme) eikenhouten planken. Een tweede kijkgat uitgezaagd in de eiken vloer toonde aan dat deze vloer ónder de natuurstenen blokken van de Koppelpoort door loopt (in tegenstelling tot de grenen vloer). De Koppelpoort is dus (deels) op deze eikenhouten vloer gebouwd. De vloer rust zelf weer op een bakstenen fundament. De ruimte onder de houten vloer, rond de fundering was opgevuld met grijze leem. Een fragment van een 14de-eeuwse daktegel vormde de enige vondst hieruit. Over een exactere datering van de poort valt helaas weinig nieuws te melden, datering van het eikenhout uit de fundering zou de bouw van de poort (in het ideale geval) nader kunnen dateren maar het stuk hout bevat helaas te weinig jaarringen om het dendrochronologisch te kunnen dateren.

Had de eikenhouten vloer, duidelijk onderdeel van de poort, alleen een functie bij de bouw? De kwaliteit van de vloer doet vermoeden dat deze voor een langduriger gebruik is bedoeld. De vloer is waarschijnlijk ook bedoeld ter voorkoming van het wegspoelen van de grond vanonder de poort vandaan. Het water moet er, doordat de doorgang een vernauwing vormt, soms flink hebben gestroomd. Een vloer is ook niet ongewoon bij sluizen, als gladde bodem waarover de deuren bewegen. De combinatie van vloer en valdeur geeft de poort nu ook de functie van waterkering. De vloer beperkt anderzijds de diepte in de doorgang. Van het de stad in- en uitvarend verkeer hoeven we ons toch al niet zo'n grote voorstelling te maken. Waarom in de 18de, 19de of zelfs pas in de 20ste eeuw de grenen vloer direct op het eikenvloer is geplaatst blijft vooralsnog een onbeantwoorde vraag. Mogelijk was de oude houten vloer dermate versleten of beschadigd dat deze aan vernieuwing toe was.

Centrum voor Archeologie, gemeente Amersfoort, KOP'97, 26747

Info ReactiesAfbeeldingen Streetview