terug

Hellestraat 7

Hellestraat 7

Hellestraat 7, Amersfoort

Functie: Woonhuis

Hellestraat 7 is een huis dat gebouwd werd langs een voormalige uitvalsweg van de stad Amersfoort, in een gebied dat in de late middeleeuwen binnen de stadsmuren werd getrokken. Al op zestiende eeuwse kaarten zien we op de plaats van het huis bebouwing. Er zijn echter geen aanwijzingen dat het onderzochte huis nog oudere delen bevat dan de vroege zeventiende eeuw. Vanaf dat moment echter kent het huis een rijke bouw- en gebruiksgeschiedenis.

Het oudste huis dat we kunnen reconstrueren zal bestaan hebben uit een voor- en een achterhuis op een breed perceel, waardoor rechts nog ruimte was voor een straatje. Bleef het voorhuis min of meer compleet bewaard, het zeventiende-eeuwse achterhuis werd in de loop van de tijd geheel vervangen door nieuwbouw. Op de kadastrale minuut van 1823 zien we nog steeds een gebouw met voor- en achterhuis, waarvan we helaas niet kunnen vaststellen of dit hetzelfde achterhuis was.

Hellestraat 7 is een huis dat goed past in de bouwtraditie in dit deel van de stad en zoals die hier tot ver in de twintigste eeuw het straatbeeld hebben bepaald: 'eenvoudige' woonhuizen op een breed van één bouwlaag en een zolder onder een zadeldak met een flauwe kaphelling. Stellig hadden de huizen hier een meer agrarisch karakter dan in het centrum: de vele hooibergen die we op de zestiende- en zeventiende-eeuwse stadsplattegronden aantreffen getuigen daarvan. Of er in het geval van Hellestraat 7 echter ook sprake is van een zogenaamde 'stadsboerderij', zoals in de literatuur wel genoemd, hebben we niet kunnen vaststellen.

Inmiddels is van het geschetste beeld in dit deel van Amersfoort weinig meer te herkennen. Aan de Hellestraat is het onderzochte huis nog het enige dat getuigt van de vroegere bebouwing. De rest werd in de afgelopen decennia gesloopt en vervangen door vaak grootschalige nieuwbouw. Hoe de indeling van dit zeventiende-eeuwse huis was kunnen we alleen in grote lijnen schetsen. De voorgevel bleef, zij het later gepleisterd, grotendeels bewaard en we weten dat het huis rechts, in het voorhuis, een groot vertrek moet hebben gehad met tegen de achterwand een grote schouw. Van dit voorhuis bleven de zolderbalklaag en de kapconstructie nagenoeg gaaf bewaard.

Over de bouwgeschiedenis in de verdere zeventiende en achttiende eeuw zijn we slecht ingelicht,
hoewel daarvan wel bouwsporen bewaard bleven, zoals enkele paneeldeuren op de verdieping. De situatie op de kadastrale minuut lijkt alleen het zeventiende-eeuwse beeld te bevestigen en pas in 1875 zien we in het huis grote veranderingen. Langs het straatje rechts verrees een hofje door de bouw van vier eenkamerwoningen. Twee inpandig, in het zeventiende-eeuwse woonhuis en twee in de vorm van twee huisjes onder een kap op de plaats van het voormalige achterhuis dat mogelijk toen werd afgebroken. Links in het huis bleef een zelfstandige woning bestaan, die qua indeling ook grotendeels in 1875 tot stand zal zijn gekomen. Het beeld dat in 1875 ontstond is bepalend voor ook de huidige situatie.

Ten aanzien van het gebruik van het huis is 1904 of 1905 een belangrijk jaar. Het huis werd toen gekocht door de kuiper Hendrik Meester en de familie Meester zou niet alleen het huis tot nu toe in bezit houden, maar er ook het kuipersambacht uitoefenen. Het huis werd daartoe verbouwd en de huidige pui aan de Hellestraat dateert uit die tijd. De voorste woning werd vergroot tot kuiperswerkplaats door de centrale gang links bij de ruimte te trekken. De overige woningen bleven waarschijnlijk als huurwoning in gebruik. In de loop van de geschiedenis zien we twee ontwikkelingen die in het huis nog goed zichtbaar zijn. De vergroting van de kuiperswerkplaats waartoe steeds meer woningen bij de werkplaats werden getrokken en de toenemende mechanisatie, waarbij machines als draaibanken, een lintzaag, een vlakbank, etc. werden geïnstalleerd, aangedreven door steeds zwaardere krachtbronnen (eerst een gasmotor en later een electromotor). Opmerkelijk is dat bij deze schaalvergroting de structuur en zelfs een belangrijk deel van het interieur van het voormalige hofje bewaard bleven.

Waardestelling

Hellestraat 7 is van hoge architectuur- en bouwhistorische waarde als voorbeeld van een 'eenvoudiger' zeventiende-eeuws woonhuis. Ondanks de verbouwingen uit 1875 en 1905 is het zeventiende-eeuwse huis in de kern goed behouden gebleven; de gevels, de zolderbalklaag en de kapconstructie zijn redelijk tot nagenoeg gaaf bewaard gebleven.

Het huis is van grote architectuurhistorische waarde als vertegenwoordiger van een bouwtype in de binnenstad dat na de stadsvernieuwing van de jaren '60 en '70 steeds zeldzamer is geworden. Als enige historisch bewaard gebleven bebouwing aan de Hellestraat is het huis van grote monumentwaarde. Daarnaast is het huis ook vanuit de stedebouwkundige situatie van groot belang omdat het de geschiedenis en de oorsprong van Hellestraat als historische route illustreert.
Naast een stuk sociale geschiedenis van Amersfoort in de vorm van de woninkjes uit 1875 aan het straatje naast Hellestraat 7, vertegenwoordigt het huis - en dat maakt het pand pas echt uniek - de geschiedenis van een kuipersbedrijf in de stad. Hoewel niet meer vol in bedrijf is het kuipersbedrijf nog volledig intact met al zijn gereedschappen en machines. De grote waarde van het kuipersbedrijf is dan ook vooral gelegen in zijn compleetheid en de oorspronkelijke ruimtelijke samenhang van de verschillende onderdelen van het bedrijf met zijn machines, aandrijfassen en riemschijven. Bovendien illustreert de kuiperij van Meester niet alleen de 'huidige' stand van zaken in het kuipersambacht, maar - op deze plek gevestigd sinds 1905 - ook zijn geschiedenis, doordat zowel als oudere als nieuwere
gereedschappen en machines bewaard bleven.

Bureau Monumentenzorg, gemeente Amersfoort, nr. 10309

Info ReactiesAfbeeldingen Streetview