terug

De Rode Leeuw 11

De Rode Leeuw 11

Boerderij De Sneul

Architect: Kroes, H.
Functie: Boerderij

Van oorsprong lag deze boerderij, evenwijdig aan de Sneulseweg, vrij in het landschap. Bij de bouw van de wijk Nieuwland is de boerderij in de nieuwe bebouwing opgenomen. Slechts een klein deel van het bij de boerderij behorende land is behouden, waardoor dit pand nog wel in een groene enclave is gelegen. Naast de boerderij staat nog een aantal bomen.

Historie

Van oudsher heeft op deze hoger gelegen plek een boerderij gestaan. Uit historische bronnen is bekend dat boerderij De Sneul gedeeltelijk in bezit was van de maalschap van Hoogland. In de vroegste oorkonde (1282) waarin sprake is van de maalschap, wordt ook de hof 'Snodele' genoemd. In 1994 is archeologisch onderzoek verricht in de directe omgeving van de boerderij. Van de middeleeuwse boerderij zijn geen sporen teruggevonden, waardoor men vermoedt dat de voorgangers op dezelfde plaats waren gesitueerd als de huidige boerderij. Wel werden een vijver of poel aangetroffen uit het eind van de 13de eeuw. Ook is een deel van de omringende gracht van de boerderij gevonden. Deze werd in de 19de eeuw met huisvuil gedempt.
In 1891 werd het huidige pand gebouwd naar ontwerp van de Amersfoortse architect Herman Kroes, die zich toen net in Amersfoort had gevestigd. Vooral de voorgevel werd door hem met zorg ontworpen. In het gemeente-archief bevindt zich in een particuliere collectie de oorspronkelijke ontwerptekening, waarbij Kroes zich als bouwkundige aanmerkt.

Bouwtype Hallenhuis

De boerderij kan gerekend worden tot het 'hallenhuistype', dat in de provincie Utrecht veel is toegepast. Dit type wordt gekenmerkt door een langgestrekt volume van één bouwlaag, afgedekt door een zadeldak, dat vaak is voorzien van een wolfseind. In deze bouwmassa is zowel het stalgedeelte als het woonhuis ondergebracht.
Het volume van de stal is onderverdeeld in drie beuken, met de deel in het midden en de stallen aan weerszijden. Het vee stond met de koppen naar de deel gericht en vond een plaats onder het dak van de zijbeuken.
De middenbeuk wordt overspannen door een zogenaamd ankergebint. De verticale stijlen dragen een horizontale balk, die als ankerbalk is uitgevoerd. Hierop zijn slieten of schaaldelen gelegd, waarop het hooi en het graan werd opgetast. Ook bevinden zich hier de slaapplaatsen (bedsteden) van de knechten. De constructie wordt door korbelen verstevigd. Op de stijlen van het ankergebint rusten horizontale balken die de sporen kap ondersteunen. Hogerop worden de sporen gedragen door gordingen die op schaargebinten en nokstijlen rusten.
De zijbeuken worden afgedekt door de hilde, de tasruimte voor het hooi. In het geval van De Sneul zijn de draagbalkjes op eenvoudige wijze bewerkt.

Het woongedeelte werd rond de in het midden van de wand geplaatste stookplaats (De Heerd) gesitueerd, die door een brandmuur van het stalgedeelte is gescheiden. Aan weerszijden, in de zijbeuken, zijn verschillende vertrekken ondergebracht.

Opslagmogelijkheden in dit type waren beperkt, zodat op het erf een aantal schuren werd gebouwd.

Beschrijving exterieur

De boerderij De Sneul is gebouwd op een rechthoekige plattegrond. De bouwmassa bestaat uit één bouwlaag dat wordt afgedekt door een zadeldak van grijze kruispannen, dat aan de voorzijde van een wolfseind is voorzien. Oorspronkelijk stonden op de nok boven het woongedeelte een schoorsteen en boven het stalgedeelte twee als schoorstenen vormgegeven ventilatie-openingen. Het wolfseind werd bekroond door een piron. De gevels bestaan uit rode baksteen op een grijze gecementeerde plint. Hierbij is een snijvoeg toegepast.

De voorgevel, die het meest monumentaal is vormgegeven, bestaat uit vijf vensterassen met de toegangsdeur in het midden. De ontwerptekening toont dat de oorspronkelijke voordeur aan de onderzijde van een gefacetteerd paneel was voorzien. Hierboven bevond zich een middenstijl, met daarop een driehoekig fronton. De ramen en deur zijn voorzien van een bovenlicht, waarin glas-en-lood is aangebracht. Segmentvormige ontlastingsbogen met aanzetten sluitstenen omsluiten de boogvelden, die van geometrisch tegel-mozaiekwerk zijn voorzien.
De ontlastingsbogen, de kalven en de onderdorpels worden met elkaar verbonden door banden, die uit gele bakstenen bestaan. Boven de voordeur is een kleiner venster aangebracht. Ook hier zijn de onder- en bovendorpel in een bakstenen band opgenomen. Naast dit venster bevinden zich in de gevel twee, gedeeltelijk verdiept gelegen, baksteen-ornamentieke ruitvormen. Op de ontwerptekening is de goot- en daklijst in het midden opgetrokken en van een ronding voorzien. Het is niet bekend of dit ook zo is uitgevoerd of dat tijdens de bouw of later een vereenvoudiging in het gevelbeeld heeft plaatsgevonden.

In de linker zijgevel is een vijftal licht getoogde houten staldeuren opgenomen onder getoogde strekken. Naast iedere deuren zijn drie vierkante blokjes in het metselwerk opgenomen. Tussen de deuren zijn later in plaats van de getoogde stalvensters nieuwe rechthoekige ramen aangebracht. De getoogde, bakstenen ontlastingsbogen zijn hiervoor doorsneden.

De rechter zijgevel toont veel sporen van verbouwingen. In het gevelvlak bevinden zich nog twee oorspronkelijke staldeuren met de kenmerkende natuurstenen blokjes in het metselwerk. Ook twee oorspronkelijke, getoogde stalvensters onder bakstenen ontlastingsbogen zijn nog aanwezig. Het voorste gedeelte, ter plaatse van het woonhuis, bezit nieuwe gevelopeningen. Op deze plek is ook het metselwerk vernieuwd.

De achtergevel wordt gedomineerd door grote houten inrijdeuren, die eveneens licht zijn getoogd. Naast deze deuren bevinden zich twee smalle vensters onder strekken en, geheel links en rechts, twee kleine getoogde stalvensters. Boven de grote deuren bevindt zich een halfrond luik deur naar de hooizolder Eenvoudige muurankers zijn in het metselwerk opgenomen.

Beschrijving interieur

De interne structuur van de boerderij is nog geheel in takt. Aan de voorzijde, achter de monumentale voorgevel, bevindt zich het woongedeelte.De tekening uit 1891 toont dat het in het midden gelegen woonvertrek, dat als 'Haard' staat aangeduid aan de linker zijde wordt geflankeerd door een zitkamer en daarachter een slaapkamer met één bestede. Rechts bevinden zich een iets hoger gelegen slaapkamer met twee besteden met daarachter de 'geut' (klein vertrek met pomp en gootsteen). Hieronder was een kleine kelder geplaatst. Op de plaats van de geut is later een keuken geplaatst waarvoor de gevel ter plaatse is aangepast.
Ongeveer tweederde van het volume wordt, achter de brandmuur, door het stalgedeelte in beslag genomen. Hier stond aan de linkerzijde het hoornvee en rechts waren standplaatsen voor hoornvee, jong vee en paarden.

In het woongedeelte zijn nog oorspronkelijke onderdelen aanwezig, zoals de binnenluiken (raamblinden), de haard en de paneeldeuren. De luiken bestaan uit vier delen, die het venster volledig afsluiten. Deze luiken zijn voorzien van gefacetteerde panelen.
De haardplaats wordt bekroond door een brede geprofileerde lijst, die over de volledige breedte van het vertrek is aangebracht. De tekening toont dat tegels werden voorgesteld met een geometrisch patroon. Aan weerszijden geven deuren toegang tot het achtergedeelte.

In het stalgedeelte is de houten constructie nog aanwezig. Onder de houten staanders van de gebinten bevinden zich natuurstenen blokken. De binnengevels zijn gecementeerd.

Motivering

Hoewel de situering van de boerderij in het landschap door de bouw van de wijk Nieuwland sterk is verminderd, neemt boerderij De Sneul nog een markante plaats binnen deze wijk in. Hierdoor is deze oude bewoningsplek nog steeds herkenbaar.
De boerderij is daarbij een goed voorbeeld van een eind-19de-eeuwse boerderij met de kenmerkende architectonische verschijningsvorm van de baksteenornamentiek, zoals de boogvelden en de ruitvormen met de geometrische patronen. Dit wordt ondersteund door het gegeven, dat het hier een vroeg werk van de vooraanstaande Amersfoortse architect Hermanus Kroes betreft. Deze heeft zich bij dit ontwerp letterlijk gebaseerd op het eeuwenlang toegepaste bouwtype van het hallenhuis.
De structuur van het gebouw is nog volledig herkenbaar. Het woongedeelte bezit oorspronkelijke details. In het stalgedeelte is o.a. de oorspronkelijke houten draagconstructie nog aanwezig.

Bureau Monumentenzorg, gemeente Amersfoort, nr. 12956

Info ReactiesAfbeeldingen Streetview