terug

Noordewierweg 84-96

Noordewierweg 84-96

HaKa-gebouw

Architect: Adriaans, G.
Functie: Winkel-woonhuis

De voormalige Coöperatiepanden zijn gelegen op de hoek van Anemoonstraat en de Noordewierweg. Hierbij is vooral de gevel aan de Noordewierweg het meest opvallend. De zijgevels zijn hieraan duidelijk ondergeschikt. De achtergevel is niet of nauwelijks zichtbaar vanaf de openbare weg.

Historie

De panden werden omstreeks 1933 ontworpen door de in Amersfoort welbekende architect Gerrit Adriaans. Het opschrift op de bouwtekening (BZ 1933, 276) maakt duidelijk dat het hier een ontwerp betrof voor 'een winkel- en bakkerijbedrijf met twee bovenwoningen en drie woonhuizen'. Uit de bouwvergunning, in juni 1933 aangevraagd, blijkt tevens dat de drie woonhuizen, die van een grote kap waren voorzien, in eerste instantie niet zijn gerealiseerd.

Opdrachtgever van het eerste pand was het bestuur van de 'Coöperatie Gemeenschappelijk Belang te Amersfoort', die op 17 maart 1932 was opgericht. Het pand stond in de volksmond bekend als 'De HAKA', een benaming die verwijst naar de 'Handelskamer te Rotterdam', een vereniging waarbij de Amersfoortse coöperatie was aangesloten. Witte stenen in het trottoir, die het woord HAKA vormden, waren daarvan ongetwijfeld de oorzaak.
Vijf jaar later werd naast het pand van de coöperatie een apotheek met bovenwoningen en een enkele woning (Noordewierweg 90-96) - eveneens naar ontwerp van Adriaans - uitgevoerd door de NV Bouwmaatschappij De Samenwerking (BZ 1938, 544). Dit gebouw werd in een verwante stijl aan het hoofdgebouw toegevoegd, waardoor het huidige complex ontstond.
In de loop der tijd is het pand verschillende malen verbouwd (BZ 1956, 20; 1960, 431; 1976, 176). Deze wijzigingen, vooral van de onderpui, waren voor het totaal aanzien van het pand van ondergeschikt belang.

In de voorgevel van het huidige complex is door een scheidingsnaad nog duidelijk zichtbaar dat het linker gedeelte het eerst werd gebouwd. Op de hoek werd een volume van twee bouwlagen gesitueerd, dat op de hoek van een etalage was voorzien. Hier bevond zich het winkelgedeelte. Boven de luifel werd de hoek door een verticaal volume met vlaggenmast gemarkeerd. Dit deel werd aan de rechter zijde door een hogere bouwmassa (drie bouwlagen) werd geflankeerd. Het geheel werd afgedekt door een plat dak met gebakken pannen? over de dakranden.
Het hoofdvolume werd door een bijna symmetrische gevelindeling gekenmerkt, waarbij de begane grond door een, om de hoek doorgezette, luifel werd benadrukt. In het midden waren de toegangsdeuren gesitueerd met aan weerszijden kleine vensters, die van een roedenverdeling waren voorzien. De bovenlichten en de ramen op de eerste en tweede verdieping waren van een kenmerkende roedenverdeling voorzien. Opvallend is dat de bovenlichten in staal zijn uitgevoerd.
Met name de indeling van de onderpui is herhaaldelijk gewijzigd. De kleine vensters hebben plaats gemaakt voor etalages en hier en daar zijn nieuwe gevelopeningen toegevoegd.

Rechts van dit gedeelte bevindt zich het eveneens door Adriaans ontworpen pand, dat in een vergelijkbare stijl is uitgevoerd. Ook dit deel bezit drie bouwlagen en is afdekt door een plat dak met pannen op de dakranden. De gevelindeling is evenals het buurpand symmetrisch ingedeeld. De naast de deuren aangebrachte vensters zijn in staal uitgevoerd en voorzien van een roedenverdeling. Boven de luifel bevindt zich een houten ramenreeks, eveneens met roedenverdeling. Aan weerszijden hiervan is boven de toegangsdeuren een rond venster aangebracht.
Op de eerste verdieping zijn in het midden twee brede vensters aangebracht, waarvan de zijramen door roeden zijn onderverdeeld. Links en rechts bevinden zich twee kleine klapraampjes. De vensters op de tweede verdieping zijn in tegenstelling tot de drie ruitenhoge ramen op de eerste verdieping, slechts twee ruiten hoog. Ook hier worden de brede gevelopeningen door twee kleinere ramen geflankeerd. In dit gedeelte is van begin af aan een apotheek ondergebracht met bovenwoningen.

Geheel rechts bevindt zich weer een lagere, iets teruggelegen bouwmassa van drie verdiepingen, afgedekt door een plat dak. In dit volume was een enkele woning ondergebracht die van ouds bij de apotheek behoorde. Ook hier zijn de dakranden door gebakken pannen afgedekt.
De begane grond is minder hoog dan het buurpand, waaruit het hoogteverschil kan worden verklaard.
In de loop der tijd is de voorgevel witgeschilderd, hetgeen de samenhang tussen de drie panden aanzienlijk heeft verminderd.

Veel gevelopeningen in de zijgevel aan de Anemoonstraat, waar zich oorspronkelijk de bakkerij bevond, zijn in de loop der tijd dichtgezet, waardoor de hoekoplossing minder markant is geworden. Ook het volume links heeft grote wijzingen ondergaan.
De achtergevel is zoals gezegd nauwelijks zichtbaar vanaf de openbare weg en is architectonisch geheel ondergeschikt aan de voorgevel. De rechter zijgevel is eveneens vrijwel onzichtbaar.

Motivering

De panden Noordewierweg 86-88-90 zijn vooral van betekenis door de grote cultuurhistorische waarde als symbool van de in de jaren twintig en dertig zo kenmerkende arbeiders-emancipatie in Amersfoort.
De panden zijn architectuurhistorisch niet alleen van betekenis als goede representant binnen het oeuvre van de voor Amersfoort belangwekkende architect Gerrit Adriaans, maar ook, door de zorgvuldige detaillering, als goed voorbeeld van de Amsterdamse School.
Bovendien neemt dit complex aan de Noordewierweg is markante positie in, waardoor het pand ook de betekenis als oriëntatiepunt in de wijk bezit. Tot slot is, doordat veel werken van Adriaans inmiddels zijn verdwenen, de zeldzaamheidswaarde van dit object eveneens van belang.

Bureau Monumentenzorg, gemeente Amersfoort, nr. 13319

Info ReactiesAfbeeldingen Streetview