<

Wandelroute: Amersfoort Bierstad

route

Amersfoort was sinds de Middeleeuwen honderden jaren een echte bierstad. Bij waterpoort Monnikendam kwam het schone water, nodig voor bier, van de belangrijkste beken uit de Gelderse Vallei de stad in. De wandeling 'Amersfoort Bierstad' laat deze geschiedenis herleven.

1. Smallepad/Phoenix Brouwerij

Smallepad/Phoenix Brouwerij

Dankzij de spoorwegen groeide de Amersfoortse industrie in de tweede helft van de 19de eeuw. Nieuwe bedrijven vestigden zich onder meer aan het Smallepad.

In 1873 werd door Amsterdamse investeerders de Amersfoortsche Beiersch-Bierbrouwerij opgericht. In 1894 kwam de fabriek, inmiddels Phoenix Brouwerij geheten, in handen van de familie Meursing en daarna steeds meer van de familie Korthals Altes. Het bier werd volgens een volledig nieuw proces vervaardigd en was vooral voor de export en de verkoop in winkels. Een belangrijk handelsmerk was Het Claverblad. Na bijna 100 jaar werd in 1970 de brouwerij gesloten en gesloopt.

Een ander bedrijf was de moderne, op stoom werkende brood- en koekjesbakkerij van W.H. Meursing uit 1885, gevestigd in de voormalige Stoomweverij van J. Bonnike. In 1942 brandde de fabriek af en werd een nieuw gebouw gerealiseerd naar ontwerp van architect Plooij. Na 1970 ging het bergafwaarts met de fabriek door groeiende concurrentie. In 1986 sloot de fabriek en twee jaar later werden de gebouwen gesloopt.

 

2. Brouwerij Het Klaverblad

Brouwerij Het Klaverblad

Op Westsingel 1-3 stond de laatste Amersfoortse brouwerij binnen de muren, Het Klaverblad. Het was een uitgestrekt pand dat in 1670 geheel werd gerenoveerd. De laatste eigenaar was A.F. Jansen. Nadat deze de brouwerij in 1893 had verkocht werden de panden een jaar later gesloopt. Nu is er niets meer van te herkennen.

3. Monnikendam

Monnikendam

De waterpoort Monnikendam werd omstreeks 1420 gebouwd als onderdeel van de tweede stadsmuur uit 1380-1451. De poort bestaat uit twee torens die zijn verbonden door een boog.

Bij de poort stroomt het water van de Heiligenbergerbeek de stad in. Behalve voor de verdediging, was Monnikendam ook van belang voor de waterhuishouding. Door het neerlaten van een waterschot kon men bij hoog water de poort afsluiten en het water buiten de stad houden. De poort is waarschijnlijk genoemd naar de Augustijner monniken die op de Sint Andrieskamp gevestigd waren. Toen omstreeks 1840 elders in de stad de oude stadsmuren werden afgebroken, werd de Monnikendam opgenomen in de aanleg van het nieuwe plantsoen naar ontwerp van tuinarchitect J.D. Zocher jr. Vanaf de poort had men een vrij uitzicht op het omringende platteland en het Bleekerseiland met zijn blekerijen.

Dit schone water uit de Gelderse Vallei legde de basis voor de vele bierbrouwerijen die Amersfoort sinds de Middeleeuwen tot in de 20ste eeuw rijk was.

4. Brouwerijen Langegracht

Brouwerijen Langegracht

Aan de Lange-en Kortegracht waren de belangrijkste brouwerijen gevestigd. Dit is niet zo verwonderlijk, wanneer wij beseffen dat dit vooral de op export gerichte gebouwen waren. De grachtaansluiting was voor de laatmiddeleeuwse brouwers van groot belang, omdat de vaten per schip konden worden vervoerd. Bovendien werd het grachtwater ook geregeld gebruikt als spoelwater; er was immers geen waterleiding. Dat men ook op dit water rioleerde was kennelijk geen bezwaar! Voor het brouwen zelf beschikte men als regel wel over water uit eigen bronnen, dat trouwens tijdens het brouwen sterk en langdurig werd verhit. Op Langegracht 12 was tot ca 1700 brouwerij Het Anker gevestigd. Het gebouw is in 1895 grotendeels gesloopt. Van de fraaie trapgevel is maar weinig over; alleen de ankertjes zijn nog te herkennen. Op de nummers 23 en 31 zaten de brouwerijen De Posthoorn en De Lelie. Dat hier vroeger brouwerijen waren gevestigd is aan de buitenzijde niet meer te zien. Wel zijn van De Lelie nog de oude kelders aanwezig.

5. Brouwerij De Klok

Brouwerij De Klok

In de Lieve Vrouwestraat, op de hoek met het Lieve Vrouwekerkhof, staat het prachtige pand van voormalige brouwerij De Klok.

Het gaat om een pakhuis met trapgevel en een hijsbalk, uit 1615.

In het plaveisel van het Onze-Lieve-Vrouwekerkhof zijn de contouren te zien van de Onze-Lieve-Vrouwekapel, die sinds 1444 het middelpunt was van de bedevaarten naar Amersfoort. Heel wat pelgrims zullen in de taveernes eromheen een slok bier hebben gekregen en nog steeds zijn er heel wat cafés en restaurants te vinden.

6. Brouwerij De Kroon

Brouwerij De Kroon

Slap bier was van de Middeleeuwen tot in de 17de eeuw de volksdrank. Amersfoort had een grote bierindustrie. De brouwerijen stonden voornamelijk aan de Korte- en Langegracht, omdat ze het grachtwater nodig hadden.

Pas in de 18de eeuw werd het zuivere Amersfoortse bronwater gebruikt. De bierindustrie zorgde voor andere werkgelegenheid als kuiperijen en gewassenteelt en voor belastinginkomsten. Daartegenover stonden beschermende maatregelen voor de kwaliteit, veiligheid en productieomvang. Vanaf de 16de eeuw kromp de bierindustrie door de hoge accijnzen, vervuilde grachten, de slecht bevaarbare Eem en de groeiende bierproductie in omringende steden. Kleine brouwerijen maakten plaats voor grote, veelal gericht op de export. Voorbeelden zijn de Kroon aan Krommestraat 36-38 (1663-1719), De Eenhoorn aan de Krommestraat (tot 1768), Het Paardje aan Krommestraat 50-56 (1550-1650), De Pijpkan aan Krommestraat 20, De Posthoorn aan Langegracht 23, De Lelie aan Langegracht 31, Het Anker aan Langegracht 12-13 (1635-1895) en Het Klaverblad aan Westsingel 1-3 (1670-1893). Maar ook veel grote brouwerijen gingen ten onder tot er in 1760 nog drie over waren: de Kroon, de Lelie en het Klaverblad.

7. De Drie Ringen

De Drie Ringen

Aan het Kleine Spui hebben van oudsher bierbrouwerijen gezeten. In de kelders van nummer 4 was van 1581 tot 1758 de brouwerij van het Sint Pietersgasthuis gevestigd. Er werd zoveel bier gedronken, dat een eigen brouwerij rendabel was.

In 1891 was het pand van de bottelarij van Phoenix-bier van Geurt Geurtsen. Hij verzorgde de distributie in heel Amersfoort. Geurtsen zat er maar kort: hij verhuisde naar nummer 10-14 en bleef daar tot 1961. In 1989 richtte J. Korthals Altes, ex-directeur Phoenix Brouwerij, een kleine ambachtelijke brouwerij De Drie Ringen op aan Kleine Spui 18. Dit is nu de enige bierbrouwerij in Amersfoort. De naam komt van brouwerij De Drie Ringen die tot 1706 aan de Kortegracht 15-17 gevestigd was. De gevelsteen van de Kortegracht, met drie ringen, is nu ingemetseld in een gevel aan de Drieringensteeg.

 Open deze route binnen Amersfoort op de Kaart

Kaartgegevens ©2017 Google